Quick scan scenario Klimaatakkoord deel 2

Wat als het mondiale Klimaatakkoord faalt? Een interview met Deltacommissaris Wim Kuijken eind 2018
( bron NRC 9/11/2018) geeft een inkijkje in beschikbare scenario’s.

Deugt onze strategie tegen de effecten van klimaatverandering?

„Onze strategie is de scenario’s in kaart brengen. De zeespiegel zou deze eeuw kunnen stijgen met 35 centimeter of zomaar met één of twee meter. Maar we kiezen geen scenario. Alles wat we nu doen moet goed zijn, welk scenario er in 2100 ook blijkt uit te komen. En we houden zo lang mogelijk alle opties open. Zoals de verdeling van de afvoer van rivierwater tussen Rijn en IJssel. Of de plannen voor de kust. Kun je de kust met zand blijven beschermen? Moet je de Nieuwe Waterweg afsluiten? Daar moet je effe over nadenken. De omstandigheden kunnen zich de komende dertig jaar zó wijzigen, dat je zoiets moet voorstellen. Die opties houden we open. Sterker nog: we werken die opties uit.” Lees ook dit interview met Wim Kuijken uit 2017:‘Het moet ook zonder mij kunnen’

Wie gaat zo’n maatregel nemen?

„Ik denk dat de Deltacommissaris zo’n voorstel moet doen. Ik denk niet – en dat is een persoonlijke opvatting – dat een politiek bestuur tot zo’n grote beslissing komt, als er geen ramp aan vooraf is gegaan. Zo’n beslissing komt er alleen als er een goed gedragen voorstel ligt, dat op het juiste moment door een Deltacommissaris wordt ingediend.”

Dus over vijf jaar zegt uw opvolger dat er over twintig jaar een rij eilanden voor de kust moet liggen?

„Bijvoorbeeld. Ik ben daar trouwens zelf niet voor. Er zijn ook plannen voor een grote dijk voor de kust. Allemaal onbetaalbaar natuurlijk.”
( bron https://www.nrc.nl/nieuws/2018/11/09/het-gaat-om-het-voortbestaan-van-het-land-he-a2754669 )

Daar kunnen we dus nog de gesignaleerde bodemdaling nog aan toevoegen.

De kwaliteit van de lopende discussie

Volgens mij kan het scenario “Klimaatakkoord” niet zonder een overkoepelend scenario “Behoud van Nederland.” Inclusief kostenraming. Een kwestie van deugdelijke planvorming en de veelgenoemde solidariteit over de generaties heen.

Ik ben ervan overtuigd dat we met een ernstig klimaatprobleem te maken hebben en vrees ook dat we zonder toepassing van de gangbare  instrumenten ( integrale scenarioanalyse, risicoanalyse, kritiek pad…) in een tunnelvisie in worden meegesleurd.
In een eerder stuk gaf ik aan  http://www.nieuwewerkwijzen.nl/uncategorized/quick-scan-scenario-de-gaswinning/    dat de politiek niet tijdig heeft geanticipeerd op  het stoppen met de aardgaswinning  en daarvoor ook geen financiële reserves heeft aangelegd ( zoals Noorwegen). De rekening is dus al een keer doorgeschoven en dat kan dus nu voor de tweede maal gebeuren: eerst de transitie betalen ( die dus mogelijk niet effectief is) en dan nog eens het houdbaar maken van Nederland ( mogelijk zelfs onmogelijk). Het zou passend zijn om in ieder geval alvast jaarlijks geld apart te zetten. Nederland heeft met zijn diepe ligging een vrij uniek en ernstig probleem. Nogmaals de metafoor: een klimaatneutraal huis onder water heeft weinig zin.

Share

Quick scan scenario Klimaatakkoord deel 1

Het  ontwerp Klimaatakkoord ligt op tafel. Een quick scan scenario kan helpen snel inzicht te krijgen in deze materie.
De onderliggende redenering is heel kort samengevat: de opwarming van de aarde moet worden ingeperkt om deze leefbaar te houden,  Nederland gaat daartoe de uitstoot van broeikasgassen beperken, concreet x procent voor jaar x, instrument is de energietransitie.
“Het kabinet heeft met het nationale Klimaatakkoord een centraal doel: het terugdringen van de uitstoot van broeikasgassen in Nederland met ten minste 49 procent ten opzichte van 1990.”( pag. 7 Klimaatakkoord).
Stel dat de aanname over de broeikasgassen en de planning  juist is, dan is de Nederlandse actie alleen effectief als de belangrijkste mondiale spelers dat ook doen.

Waar is plan B?

Er zijn meer scenario’s denkbaar. Een voor de handliggend scenario: de mondiale klimaatdoelstellingen worden niet gehaald of blijken niet toereikend. Gelet op de lange doorlooptijden van de voor dit soort problemen vereiste “Deltaplannen” kan die discussie niet worden uitgesteld. Voor de goede orde: die discussie zou niet alleen gaan over de gebruikelijke “dijken,” maar bijvoorbeeld ook over het opschuiven naar hoger gelegen gebieden.

Hoe reëel is de noodzaak voor een plan B, scenario B?          Enkele argumenten: de reële kansen op een ernstige economische recessie, oorlog, klimaatschokken… We hebben de vereiste instrumenten voor een plan B: scenarioanalyse, risicoanalyse, kritiek pad…
De metafoor voor “geen plan B” is een klimaatneutraal huis in  Nederland dat onder water staat.

De documenten

Site Klimaatakkoord
https://www.klimaatakkoord.nl/
Naar de documenten van het Klimaatakkoord
https://www.klimaatakkoord.nl/actueel/nieuws/2018/12/21/ontwerp-klimaatakkoord

Share

Quick scan scenario: de gaswinning

Scenario’s zijn altijd actueel. Het is ook goed om er eens een over het verleden te maken met de kennis van nu om te leren.
De aardgaswinning in Nederland kwam begin jaren zestig op stoom. De Nederlands politiek koos er grosso modo voor de opbrengsten direct te besteden. Natuurlijk was bekend dat de eigen gasvoorraad ooit op zou raken en dat er een alternatief zou moeten komen. De Noren zagen  nadelen aan deze handelwijze ( https://www.volkskrant.nl/economie/noorwegen-leert-van-nederlandse-ziekte-noors-oliefonds-tikt-1-biljoen-dollar-aan~b3094511/ ) en startten een staatsfonds waarin zij een groot deel van hun olieopbrengsten onderbrachten. Had Nederland daar ook voor gekozen dan zou het nu over reserves beschikken, bijvoorbeeld om de energietransitie  te financieren.

Wat zijn sinds begin jaren zestig de vragen voor het quick scan scenario?
1. Wat kunnen we doen als de gasvoorraad opraakt?
2. Wanneer moeten we daarmee beginnen?
3. Wat gaat dat kosten en hoe betalen we dat?

De omvang van de gasvoorraad was redelijk bekend en het gebruik van gas is alleen maar  toegenomen. Concreet en urgent genoeg dus om te gaan plannen.
Ik denk dat lange tijd gedacht is in oplossingen met fossiele brandstof en een tijdlang ook  kernenergie. “Alternatieve” energie heeft lange tijd weinig serieuze aandacht gekregen in dit kader. De kernvraag is dus wanneer die aanvankelijk gekozen mogelijkheden zijn uitgesloten. Dat is eigenlijk pas vrij recent en op basis van fundamenteel gewijzigde criteria ( “klimaat”).
In een quick scan ontstaat er dus een “officieel” scenario met lange tijd als basis vooral de genoemde “fossiele” oplossingen. In de samenleving waren wel afwijkende geluiden, maar kennelijk niet sterk genoeg.
Methodologisch zijn dus belangrijke vragen of er onder het beleid sinds de jaren zestig goede scenario’s hebben gelegen en of men voldoende open stond voor andere visies. Ik denk hierbij ook aan de basale vraag : stel dat ons gekozen scenario niet klopt, wat dan? Plan B dus. ( Zie voor aan scenario’s te stellen eisen ook het gratis handboekje scenario’s  https://bit.ly/2DdpSlL ).
In dit verhaal  van de gaswinning blijft het overigens vreemd dat er geen reserves zijn gevormd, voor welk scenario ook, zeker toen Noorwegen dat op goede gronden wel ging doen.
Ik hoop op reacties op deze schets om zoals gezegd te leren. Het volgende quick scan scenario gaat namelijk over de toekomst: de energietransitie.

Share

WRR rapport “Geld en schuld: De publieke rol van de banken”

Dit rapport kreeg bekendheid door het voorstel van een overheidsbank voor betalen en sparen. De bredere context is veel interessanter. Ik raad aan de samenvatting te lezen.
Een belangrijk punt vind ik de passage over schulden. De schuldengroei moet worden getemd met macrobeleid, maar er zijn onderdelen van beleid waar schulden juist gestimuleerd worden. Daar moet dus ook de invloed op het schuldenniveau worden meegewogen. Daar wringt het dus: we moeten als samenleving minder schulden willen ( Nederland heeft internationaal gezien zeer hoge schulden), maar banken willen tegelijk zoveel  mogelijk  hypotheken verkopen. De vraag om herijken van de grens tussen publiek en privaat/ bank is volkomen terecht.
Een actueel voorbeeld: Den Haag speelt met de gedachte om burgers te laten lenen voor het energieneutraal maken van woningen.

Uit de samenvatting (https://bit.ly/2QY0jtE  ) :

De WRR signaleert twee kernproblemen in ons huidige stelsel: de grote omvang en hoge volatiliteit van schulden en de onbalans tussen publieke en private belangen.

Aanbevelingen  WRR
Voor een evenwichtigere groei van schuld en een betere balans tussen publieke en private belangen moet een aantal belangrijke veranderingen worden doorgevoerd. Daartoe doet de WRR een viertal aanbevelingen:
– Zorg voor diversiteit in de financiële sector
– Tem de overmatige schuldengroei
– Wees beter voorbereid op de volgende crisis
– Veranker de publieke dimensie van banken

Share

Het Nederlandse Bank-rapport: “Op waarde geschat” heeft meerwaarde

Het rapport van DNB gaat in op uitdagingen voor de financiële instellingen als gevolg van o.a. klimaatverandering. Lezenswaardig, ook vanuit het oogpunt van methodologie.

Uit het bulletin van DNB: “Nieuw DNB-onderzoek laat zien dat de financiële sector niet alleen geconfronteerd wordt met klimaatgerelateerde risico’s, maar ook met andere ecologische en maatschappelijke uitdagingen. Water- en grondstoffenschaarste, verlies aan biodiversiteit en mensenrechtencontroverses vormen ook risico’s voor de financiële sector. Daarnaast tonen financiële instellingen ambities op het gebied van duurzaamheid, maar kunnen er nog verdere stappen worden genomen om deze te integreren in de bedrijfsvoering.”

Het laatste is vermoedelijk een understatement. Methodologisch pleit DNB voor het maken van scenario’s en risicoanalyses en het concreet verwerken van doelstellingen in de sturing en verslaglegging.
Dit roept bij mij de vraag op of de eisen aan de verslaglegging niet moeten worden aangescherpt. De samenleving, waaronder ook beleggers, heeft recht op meer duidelijkheid.

Het bulletin: https://bit.ly/2FDJGlN
Het rapport: https://bit.ly/2G19ecS
Zie voor de methoden inzake scenario en risico ook https://bit.ly/1lQU5pn

Share

Quick scan scenario 2

Een illustratie van een eenvoudig scenario.

Stel de vraag is of er voldoende brandstof zal zijn voor auto’s in 2030. In een eenvoudige benadering gaat het erom of er wel of niet voldoende fossiele brandstof is ( “benzine”) en of er wel of niet alternatieve energiebronnen gebruikt kunnen worden (‘’waterstof”). Die twee dimensies geven vier mogelijkheden.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bij elke combinatie ontstaat een rudimentair scenario.

De kracht ligt in de eenvoud. Er is alleen te weinig energie als er schaarste aan fossiele brandstof is en tegelijk geen alternatieve energie of als die alternatieve energie er wel is maar niet toepasbaar is.
Tot twee alternatieven kan dit vierkant eenvoudig worden toegepast. Zo gauw er meer variabelen zijn werkt dit niet goed meer. In deze casus: hoeveel auto’s zijn er, concurrentie openbaar vervoer…Er is dus een scenarioinstrument nodig dat meer alternatieven aankan.

Share

Quick scan scenario 1

Er gaat vaak veel tijd zitten in het maken van plannen en het in rapporten gieten die vervolgens weer moeten worden aangepast of in een la verdwijnen.
Probeer het eens met een quick scan scenario. Een ruwe schets als basis voor een gesprek en ga dan pas verder uitwerken.

1. Forecasting
Schets vanuit het heden een plausibel toekomstbeeld, een scenario. Hoe gaat het verder? Wat leidt tot wat? Dit scenario ontstaat vooral door causaal te denken. Het kan gaan om verschillende plausibele opties voor de toekomst.
2. Backcasting
Redeneer vanuit een gewenst of juist ongewenst toekomstbeeld terug: hoe kunnen we dat scenario realiseren of juist voorkomen? Dat scenario komt vooral door creatief denken tot stand.

Voorbeeld de bekende discussie over klimaatverandering.
1. Forecasting
De temperatuur zal stijgen met een aantal graden en de zeespiegel zal door smelten van ijs stijgen ( sterk gesimplificeerd beeld).
2. Backcasting
De temperatuur zal stijgen met een aantal graden en de zeespiegel zal door smelten van ijs stijgen. Dit is niet acceptabel. Om dit te voorkomen gaan we de uitstoot van co2 beperken.

Share